Agorafobia

agorafobia

 

Agorafobia oznacza lęk przed otwartą przestrzenią, ale tak naprawdę tym, co wywołuję lęk, nie jest otwarta przestrzeń, lecz strach przed napadem paniki w miejscu publicznym, miejscem z którego nie można uciec lub miejscem w którym ktoś się spodziewa, że nie uzyska pomocy w momencie kiedy dozna silnego ataku lęku. Osoba cierpiąca na agorafobię unika takich miejsc jak sklepy, transport publiczny (autobus, pociąg), podróż do odległego miasta nie z powodu cech tych miejsc, ale dlatego, że ucieczka z nich mogłaby być trudna lub krępująca w przypadku pojawienia się napadu paniki. Kluczową rolę odgrywa tutaj lęk przed oczekiwaną kompromitacją. Większość osób z agorafobią boi się nie tyle samego ataku paniki, lecz tego, co inni powiedzą, kiedy zobaczą u nich napad.

Agorafobia – objawy

Do cech charakterystycznych agorafobii należy lęk przed różnymi miejscami, a tym samym ich unikanie. Należą do nich, np.:

  • miejsca publiczne, gdzie są duże skupiska ludzi, takie jak: supermarkety, restauracja,
  • miejsca o ograniczonej przestrzeni – tunele, mosty, winda,
  • środki transportu publicznego – pociągi, autobusy, samoloty, metra, kolejki,
  • samotne przebywanie w domu.

Osoby z agorafobią przebywając w ww. miejscach zazwyczaj doświadczają:

  • wzrostu ciśnienia,
  • przyśpieszonej akcji serca,
  • biegunki, częstomoczu,
  • przyśpieszenia oddechu.

W przypadku osób zdrowych fizycznie nasilone objawy somatyczne lęku nie są niebezpieczne dla zdrowia a stanowią wyłącznie źródło dyskomfortu.

Agorafobia – diagnoza

Podręcznik diagnostyczny DSM-V wskazuje, że uczucie lęku może zostać uznane za objaw agorafobii, jeśli są spełnione następujące warunki:

  1. Lęk pojawia się w miejscach lub sytuacjach, z których ucieczka może być utrudniona lub w których nie będzie można uzyskać pomocy w przypadku wystąpienia ewentualnego napadu paniki.
  2. Dana osoba unika miejsc i sytuacji wywołujących lęk, a w momencie spotkania z nimi przeżywa je z dużym trudem, odczuwa lęk przed wystąpieniem nagłego ataku paniki.
  3. Objawów nie da się lepiej wyjaśnić innymi zaburzeniami psychicznymi. Lęk jest skutkiem innych schorzeń, np. fobii społecznej.

Agorafobia – przebieg

Agorafobia często rozwija się jako konsekwencja ataku paniki i jest efektem zaburzenia lękowego z napadami paniki. Dana osoba mając epizod paniki spodziewa się, że w przyszłości może on znowu nastąpić, dlatego unika miejsc, w których może mieć utrudnioną pomoc lub może narazić się na oczekiwaną kompromitację. Z tego powodu najpowszechniejszą cechą agorafobii jest lęk przed przebywaniem daleko od domu lub daleko od osoby dającej poczucie bezpieczeństwa. Dana osoba może np. unikać jazdy samochodem samemu lub decyduje się jeździć sama, ale jedynie na niewielką odległość od domu. W trudniejszych przypadkach dana osoba jest gotowa, aby oddalić się od swojego domu jedynie na klika metrów.

Agorafobia ma swoje źródło w przewidywaniu, że dana osoba znajdzie się w miejscu lub sytuacji bez wyjścia, w której wpadnie w panikę. Z tego powodu ogranicza swoją aktywność życiową. Długotrwałe doświadczanie agorafobii może wiązać z pojawieniem się depresji lub stanów depresyjnych wynikających z poczucia znalezienia się w sytuacji będącej poza własną kontrolą.

U podłoża agorafobii leży kombinacja dziedziczności i czynników środowiskowych. Czynniki środowiskowe, które predysponują do wystąpienia agorafobii to wychowywanie przez rodziców, którzy są:

  1. perfekcjonistyczni i nadmiernie krytyczni,
  2. nadopiekuńczy i/lub,
  3. nadmiernie lękliwi – komunikują dziecku, iż świat jest „miejscem niebezpiecznym”.

Agorafobia dotyka ludzi ze wszystkich środowisk i wszystkich grup społeczno-ekonomicznych. 80% osób z agorafobią to kobiety.

Agorafobia – leczenie

Do najskuteczniejszych metod terapeutycznych w leczeniu agorafobii należą terapia behawioralna i terapia poznawczo-behawioralna. Podczas sesji terapeutycznych stosuje się następujące rozwiązania:

  • Terapia poznawcza – lękowe myślenie o napadach paniki zastępowane jest bardziej konstruktywnymi nawykami myślowymi. Pacjent czy się rozpoznawać destrukcyjne myśli, by zastąpić je zdrowymi i uspokajającymi.
  • Trening relaksacyjny – przyjmuje formę kontroli paniki pod postacią odwrażliwiania, stosowania ćwiczeń oddechowych, głębokiej relaksacji mięśniowej, ćwiczeń fizycznych.
  • Terapia behawioralna. Przyjmuje formę ekspozycji na sytuacje wywołujące lęk (wyobrażone lub rzeczywiste). Stopniowa konfrontacja z coraz trudniejszymi sytuacjami, po odpowiednim przygotowaniu pacjenta, prowadzi do wygaszenia reakcji lękowej.
  • Trening asertywności. Osoby z agorafobią często mają trudności z obroną samych siebie w relacjach społecznych oraz z brakiem poczucia posiadania prawa do pełnego bycia sobą, wyrażania siebie i swoich emocji oraz akceptacji siebie. Z tego powodu częstym elementem terapii jest trening asertywności.